Utopia ✅ 70

 by Thomas More, trl Vedat Günyol - Mina Urgan, 1516, 15.05.2025

# Latinceden ingilizceye olduğundan sanırım bir takım akışkanlık sıkıntıları var. Basımı da sevmeyince türkçe haline geçtim. 

Biraz engebeli bir yol oldu. İngilizcesini okuyamadık ki iyi ki de okumamışım çünkü kesin anlamazdım. Kitap eski ingilizce çevirisi de eski yani bir takım zorluklar vardı. Burada hem güzel bir Türkçe hem de 150 sayfalık bir açıklama - ek ile okumak daha değerli yaptı kitabı. 

Kitaba başlarken ilk sosyalist eserlerden birini okuduğumu bilmiyordum. Bu kadar erken dönem bir sosyalist yazının bu kadar güncel kalmasını ise hiç beklemiyordum. Aslında bir bakıma sol görüş bir adım bile ileri gidememiş gibi gözükürken biraz derinleşince aslında eşitliğin ne kadar insani basit ve güncel bir gereksinim olduğunu görüyoruz. More'un ütopyasının ve sol görüşünün bir noktaya kadar totaliter olduğunu ben de düşünüyorum fakat ama diğer tarafın mutlaklığıyla karşılaştırınca sola yatan herşey gözüme hoş geliyor. Sola dönük ama diğer tarafın da iyi şeylerini alan bir yer bulsak çok hoş olmaz mı diye düşünmeden edemiyorum. 

Tabi bu işin politik tarafı ve ben bir politik düşünücü değilim kesinlikle. O yüzden kitaba dönersek, ben çok etkilenmedim hem kitap hem devlet olan Utopia'dan. Evet 1500'lerden sosyalist bir ütopya bulmak etkileyiciydi ama o kadar yani. Açıklamalı kısımdaki 20-30 sayfalık tekrar ile birlikte kitabın önemli bir kısmı sıkıcı bile denebilir. He buna cevap Utopia eğlenmek için okunmezen desen haklısın o da baki. 

Ama tüm kitabı çok komik ve eğlenceli yapacak bir tane nokta var, o da More'un bu kitabı bir şaka olarak yazmış olabileceği olasılığı. More'un dalga geçtiği şey ile ölümsüz olması ya da sosyalistler için ilk olarak kabul edilebilecek bir kitabın aslında bir hiciv olabileceği gerçeği her şeyi o kadar komik yapıyor ki şu an bile sırıtıyorum. Mükemmel bir komedi. Zamanın her şeyi ciddiyetsizleştirdiğine dair önemli bir örnek. 

Öyle ya da böyle Utopia'yı okurken baştan sona hep bu kitabın kapağını bir daha açacaksın dedirtiyor. Okuması çok güzel diye değil zaman dışılığı sebebiyle kazandığı önem onu sürekli bakılacak bir şey yapıyor sanki. Buna ek unutması da kolay bir kitap bence o yüzden bu sayfaları arada bir açtıracağı belli. Benim açımdan önemi ise adalet adına ilk kısımda yapılan konuşmalar. Ülke adalete aç olunca her türlü adalet görüşü benim için önem ihtiva ediyor. 

70
30.05.2025

6Çizili

# Summum jus summa injuria [Aşırı doğruluk aşırı haksızlık getirir]. 17.sf

# 'Halkın yoksulluğu kralın varlığını korur.' 29.sf

# 'Yoksulluk ve açlık yürekleri çökertir, ruhları köreltir, insanları acı çekmeye, köle olarak yaşamaya alıştırır: Öylesine ezer ki onları, boyunduruklarını sarsmaya güçleri kalmaz. ' 29.sf

# İnsanlar kralları insanların yararı için başa getirdiler, kralların yararı için değil. (1500'ler için baya progresif bir görüş) 30.sf

# Çünkü burada herkesin malı mülkü olabilir, oradaysa bütün mallar mülkler ortaktır. (kömü) 33.sf

# 'Bilgeler sürekli bir yağmur boşanırken sokaktaki kalabalığa evlerinize girin de ıslanmayın diye bağırırlar. Sesleri duyulmazsa, sokağa çıkıp herkesle boşu boşuna ıslanmazlar; başkalarını budalalıktan kurtaramayınca evlerinde oturup kendilerini korurlar tek başlarına.' 34.sf

# Yumurtaları kuluçka altına koymazlar, gerekli sıcaklığı kendileri sağlayıp civciv çıkartırlar ve civcivler kabuğunu delince tavuklar değil, insanları ana bilip onların ardından giderler. (yapay kuluçka ne kadar eski bir şey lan) 41.sf

# Utopialıların köleleri 52.sf

# İyi olacağım diye en çetin, en yorucu çabaları yükleneceksin, türlü zevkleri kendine haram edip bile bile acılara katlanacaksın bu dünyada ama ölümden sonrası için de hiçbir umudun olmayacak: Utopialılara göre insan çıldırmadıkça razı olmaz buna.  62.sf

# Batı dünyasının ilk sosyalisti Sir Thomas More... 109.sf

# Bu meraka kapılanlara hümanist denilmesinin nedeni de şuydu: Katolik Kilise'nin öğretisine bağnazca bağlı kalan ortaçağ adamı doğayı ve insanı önemsemezken, eski Yunanlılar doğayla ve özellikle insanla ilgili gerçeklerden hiçbir zaman kopmamışlardır. 111.sf

# Böylece hümanist, "insandan yana olan, insanı yücelten" anlamına geldiği gibi antik çağ klasiklerinin yeniden okunması ve değerlendirilmesi anlamına da gelir. 112.sf

# Onlar, Yunan ve Romalı yazarları inceledikten sonra, kendi ulusal dillerine çevirmekle yetinmiyorlar, eski klasiklerden öğrendiklerini anadillerine uygulamaya çalışıyorlardı. Yunanca'yla Latince'nin deinliğine incelenmesi ise Fransızca'nın ya da İngilizce'nin gelişmesine yarıyor; Fransa'da Pleiade çağı, İngiltere'de Elizabeth çağı hazırlanmış oluyordu. 113.sf

# Ulusal dillere verilen önemle birlikte, Avrupa'da ulus kavramı da gelişti. Ortacağ insanları, kendilerini İngiliz ya da Fransız olarak görürlerdi ancak. ... Gel gelelim Rönesans'ın başlamasıyla dinsel duygular yoğunluğunu yitidi; Avrupa ülkeleriyle Katolik Kilisesi arasındaki bağlar gevşemeye yüz tuttu ve ulusal duyguların gelişmesi, Reformasyon akımına hız verdi. 113.sf

# Thomas More ... Reformasyon'u tutmuyordu. ... başlıca nedeni ... papalığı birleştirici bir güç sanması ve hem kendi ülkesini ve hem de Avrupa'yı bölüp yıkacak savaşlardan çekinmesiydi. 114.sf

# Onda en özlü, en derin düşüncelerini ve inançlarını şaka edercesine; en aşırı, en olmayacak şakalarını da son derece ağırbaşlı hallerle söylemek huyu da varmış anlattıklarına göre. 128.sf

# Platon - "Demokrasi, alabildiğince hürriyet içip sarhoş olur... Bu doymak bilmeyen, başka değerleri küçümseyen hürriyet isteği, demokrasinin değişmesine ve zorbalık yolunu tutmasına sebep olur." 196.sf

# Lewis Mumford - "Platon'un tasarladığı rejimin anayasası da, günlük yaşantısındaki disiplin de tek bir amaca yönelir: Savaşmaya hazır olmak." 197.sf

# Platon'un düşlediği toplumda... bu toplumun en üst sınıfında yer alan seçkin kişiler, her şeyden önce savaşçı olmak için özenle eğitilmektedirler. 197.sf

# More için eğitim, tüm yurttaşların kişiliğini zenginleştiren, mutluluğu arttıran ve hep birlikte başarıyla yürütülen toplumsal bir uğraştır. Oysa Bacon için eğitim, belirli bilim dallarında belirli sayıda yetenekli uzman yetiştirip, halktan tamamıyla kopuk olan bilimsel bir ilerlemeyi sağlamaktan başka birşey değildir. 205.sf

# Ne var ki, totaliter düzenler tüm dünyada yok olmaya yüz tutmuş ve Orwell'in karabasanı gerçekleşmemiştir; gerçekleşeceğe de benzemez. (harbi mi?) (alimden zalim, zalimden alim) 220.sf

# Lollardların önderlerinden John Ball - Adem toprağı belleyip, Havva yün eğirirken, Bey kimdi? Efendi kim? 238.sf